मोक्षमार्गाचा अनुभव देणारी भक्तिमय यात्रा
हिंदू धर्मशास्त्रात नद्यांना केवळ जलस्रोत म्हणून नव्हे, तर जीवनदायिनी आणि पवित्र शक्ती म्हणून मान्यता देण्यात आली आहे. विशेषतः जेव्हा एखादी नदी उत्तर दिशेकडे वाहते, तेव्हा तिचे आध्यात्मिक महत्त्व अनेकपटींनी वाढते. उत्तर दिशा ही “देवयान मार्ग” — म्हणजेच मोक्षप्राप्तीचा मार्ग मानली गेली आहे. त्यामुळे उत्तरवाहिनी नदीकाठी केलेली परिक्रमा ही केवळ धार्मिक परंपरा नसून, ती आत्मशुद्धी, पापक्षालन आणि ईश्वरप्राप्तीची साधना मानली जाते.
उत्तरवाहिनी नर्मदा परिक्रमा ही अशाच दिव्य अनुभूतींचा संगम आहे. श्रद्धा, संयम, नियम आणि निस्सीम भक्तिभाव यांच्या आधारे पूर्ण केली जाणारी ही परिक्रमा प्रत्येक भक्तासाठी जीवन बदलणारा अनुभव ठरते. आजच्या धावपळीच्या, ताणतणावाने भरलेल्या जीवनात अशा यात्रांचे महत्त्व अधिकच वाढले आहे, कारण त्या केवळ शरीरालाच नव्हे, तर मन आणि आत्म्यालाही नवसंजीवनी देतात.
अशाच श्रद्धा आणि भक्तिभावातून मंगरूळपीर येथून भक्तगटाने तीन दिवसांची उत्तरवाहिनी नर्मदा परिक्रमा यशस्वीरित्या पूर्ण केली. यात्रेची सुरुवात सिंदखेड महादेवाच्या पवित्र दर्शनाने झाली. या प्रारंभीच्या टप्प्यातच भक्तांनी आपल्या यात्रेचा संकल्प करून ईश्वरचरणी नतमस्तक होत प्रवासाला प्रारंभ केला.
यानंतर श्री संत गजानन महाराज, शेगाव येथे जाऊन भक्तांनी दर्शन घेतले. शेगावच्या पवित्र भूमीत मिळालेली आध्यात्मिक ऊर्जा ही पुढील प्रवासासाठी प्रेरणादायी ठरली. पुढे मुक्ताईनगर येथे मुक्ताई मातेसमोर नतमस्तक होत, अमळनेर येथील मंगळ ग्रह मंदिराचे दर्शन घेतले. या सर्व स्थळांनी यात्रेला एक वेगळे आध्यात्मिक अधिष्ठान दिले.
“दक्षिण काशी” म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या प्रकाशा येथे त्रिवेणी संगमाचे दर्शन हा या यात्रेतील अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा ठरला. येथे केलेले स्नान आणि दर्शन हे पापक्षालन करणारे मानले जाते. या ठिकाणी भक्तांनी श्रद्धेने प्रार्थना करून आपल्या जीवनातील अडचणी दूर व्हाव्यात, अशी मनोमन प्रार्थना केली.
यानंतर गुजरात राज्यातील तिलकवाडा येथे पोहोचून उत्तरवाहिनी नर्मदा परिक्रमेचा मुख्य टप्पा सुरू झाला. नर्मदा मातेच्या पावन तीरावर चालत केलेली ही परिक्रमा ही केवळ शारीरिक चाल नव्हती, तर ती एक ध्यानसाधना होती. वासुदेव कुटीर, गुरु घर, तेलकेश्वर, नर्मदा मंदिर, मनी नागेश, कपिलेश्वर आणि उत्तरेश्वर या पवित्र स्थळांचे दर्शन घेत भक्तांनी नर्मदा मातेच्या चरणी आपली श्रद्धा अर्पण केली.
या परिक्रमेच्या प्रवासात पुढे रणछोडदास मंदिर, सिद्धेश्वर (रामपुरा घाट), पाऊद गुफा, धनेश्वर मंदिर, मंगलेश्वर मंदिर, मंगरोल, विसापूर, तपोवन आश्रम, मारुती मंदिर, गोपारेश्वर, रामदास आश्रम आणि सिताराम दादा आश्रम या विविध स्थळांना भेट देण्यात आली. प्रत्येक स्थळाचे स्वतःचे एक आध्यात्मिक महत्त्व असून, त्या त्या ठिकाणी भक्तांनी ध्यान, जप आणि नामस्मरण करत आपल्या यात्रेला अधिक गूढ आणि गहन स्वरूप दिले.
या यात्रेतील एक विशेष टप्पा म्हणजे नीलकंठ धाम येथे घेतलेला मुक्काम. निसर्गरम्य परिसर, शांत वातावरण आणि आध्यात्मिक स्पंदनांनी भरलेले हे ठिकाण भक्तांसाठी एक अनोखा अनुभव ठरले. येथे घेतलेली विश्रांती ही केवळ शरीराला आराम देणारी नव्हती, तर ती मन आणि आत्म्यालाही नवचैतन्य देणारी ठरली. या ठिकाणी भक्तांनी ध्यान, जप आणि आत्मचिंतन करून आपल्या यात्रेची दिशा अधिक सुदृढ केली.
यानंतर यात्रेचा प्रवास शनिपूनोती आणि कुबेर धाम या महत्त्वपूर्ण स्थळांकडे वळला. शनिदेवाच्या साक्षीने भक्तांनी आपल्या जीवनातील संकटे दूर व्हावीत, तर कुबेर धाम येथे समृद्धी, सौख्य आणि यश लाभावे, अशी प्रार्थना केली.
कुबेर धाम येथे पारंपरिक पद्धतीने कन्या पूजन करून या संपूर्ण यात्रेचा अत्यंत भावपूर्ण आणि शास्त्रोक्त समारोप करण्यात आला. कन्या पूजन हे देवीस्वरूपाची उपासना मानले जाते आणि या विधीमुळे यात्रेचे पुण्य अधिक वृद्धिंगत होते, अशी श्रद्धा आहे.
या पवित्र यात्रेत आदरणीय सुरेश भाऊ लुंगे, जगदीश भाऊ काबरा, कमलताई लुंगे, बेबीताई राऊत, चंदामाई काबरा, वंदनाताई सुरेश भाऊ लुंगे, उज्वल सुधाकर चौधरी, बालू योगेश टावरी तसेच संपादक सुधाकर चौधरी यांची उपस्थिती विशेष उल्लेखनीय ठरली. त्यांच्या सहभागामुळे यात्रेला एकात्मता, सकारात्मक ऊर्जा आणि आध्यात्मिक गती लाभली.
या संपूर्ण यात्रेचे उत्कृष्ट नियोजन जगदीश भाऊ काबरा यांनी केले. प्रवासादरम्यान मार्गदर्शन सुरेश भाऊ लुंगे यांच्या मुलाकडून लाभले. तसेच प्रणय ठाकरे यांनी पायलट (वाहनचालक) म्हणून अत्यंत कुशलतेने, सुरक्षिततेने आणि समर्पणभावाने वाहन चालवून संपूर्ण प्रवास सुखकर आणि आनंददायी केला, याबद्दल सर्वांनी त्यांचे मनापासून कौतुक केले.
शेवटी ही परिक्रमा पूर्ण करून भक्तगट मंगरूळनाथ येथे परतला. ही यात्रा प्रत्येकासाठी एक अविस्मरणीय अनुभव ठरली — श्रद्धेची, समाधानाची, आत्मिक उन्नतीची आणि जीवनाला नवी दिशा देणारी.
उत्तरवाहिनी नर्मदा परिक्रमा ही केवळ प्रवास नाही, तर ती आत्म्याची साधना आहे.
ती माणसाला स्वतःशी, निसर्गाशी आणि ईश्वराशी जोडणारी एक दिव्य प्रक्रिया आहे.
ही यात्रा पावलांनी पूर्ण होत नाही,
तर ती श्रद्धा, भावना आणि आत्म्याचा एक गहन प्रवास असतो…
✍️ लेखक : सुधाकर चौधरी
0 Comments