स्वार्थाच्या सावलीत हरवलेली नाती

विश्वास, आपुलकी आणि माणुसकीचा हरवलेला अर्थ

✍️ लेखक : सुधाकर चौधरी

“सारे कसे असे जळू लागले… माझेच माझ्याशी डाव खेळू लागले…”
या ओळी केवळ काव्य नाहीत, तर आजच्या समाजाच्या वेदनेचा हुंकार आहेत. आणि विशेष म्हणजे, या भावनांना मंचावरून अत्यंत प्रभावीपणे व्यक्त करताना आपण नाना पाटेकर यांना पाहिले आहे. त्यांच्या त्या शब्दांत एक कडवट सत्य दडलेलं आहे — माणूस आता माणसाशी नाही, तर स्वार्थाशी नातं जोडत आहे.

आजच्या जगात चेहऱ्यांवरचे हसू खोटं आणि मनातील भावनांवर स्वार्थाची सावली गडद होत चालली आहे. “दूर व्हा तुम्ही आता, चेहरे स्वार्थी मला कळू लागले…” या ओळींमधून उमटणारी वेदना म्हणजे नात्यांमध्ये झालेल्या विश्वासघाताची जखम आहे. ज्या लोकांना आपण आपल्या आयुष्यात स्थान देतो, त्यांच्याकडूनच जेव्हा अपेक्षाभंग होतो, तेव्हा माणूस आतून तुटतो.

“ज्यांना दिली जागा नावेत माझ्या, पाण्यात बुडविले मलाच त्यांनी…”
ही ओळ म्हणजे विश्वासावर झालेला प्रहार आहे. आयुष्यात काही माणसं अशी येतात, ज्यांना आपण आपलं समजतो, पण वेळ आल्यावर तीच माणसं आपल्याला एकटं सोडून जातात. सागरासारख्या विशाल मनालाही अशा प्रसंगी डोळ्यात पाणी येतं — हे वास्तव आहे.

आज नात्यांमध्ये प्रामाणिकपणा कमी होत चालला आहे. मित्रत्वात स्पर्धा, नात्यांत स्वार्थ, आणि प्रत्येक ठिकाणी “मी”पणाचा अतिरेक दिसतो. अशा वेळी “हात तेव्हा माझाच मी धरला…” ही जाणीव माणसाला आत्मभान देते. शेवटी स्वतःच स्वतःचा आधार बनावं लागतं — हीच जीवनाची शिकवण आहे.

“चांगुलपणा गिळला कलियुगाच्या सर्पाने…”
ही ओळ आजच्या समाजाचं अचूक चित्र उभं करते. चांगुलपणा, प्रामाणिकपणा, निस्वार्थपणा — हे शब्द आता फक्त भाषणात उरले आहेत का, असा प्रश्न पडतो. कारण प्रत्यक्ष आयुष्यात याच्या उलट चित्र दिसतं. माणूस जितका यशस्वी होत आहे, तितकाच तो भावनिकदृष्ट्या एकाकी होत चालला आहे.

परंतु या अंधारातही आशेचा किरण आहे. अजूनही काही माणसं अशी आहेत, जी नात्यांना मनापासून जपतात, जी स्वार्थापेक्षा माणुसकीला महत्त्व देतात. गरज आहे ती अशा माणसांना ओळखण्याची आणि जपण्याची.

नाना पाटेकर यांनी रंगमंचावरून व्यक्त केलेल्या या ओळी केवळ अभिनय नव्हत्या, तर त्या प्रत्येकाच्या आयुष्यातील वास्तवाचे प्रतिबिंब होत्या. त्यांनी ज्या प्रखरतेने हे सत्य मांडले, ते आपल्याला विचार करायला भाग पाडते — आपण नात्यांमध्ये नेमकं काय जपत आहोत? स्वार्थ की माणुसकी?

आज गरज आहे ती बदलाची — इतरांमध्ये नाही, तर स्वतःमध्ये.
आपण जर नात्यांमध्ये प्रामाणिकपणा, विश्वास आणि आपुलकी जपली, तर समाजही बदलू शकतो.

शेवटी एवढंच —
स्वार्थाच्या या गर्दीत हरवू नका,
कारण खरी नाती अजूनही जिवंत आहेत… फक्त त्यांना ओळखण्याची नजर हवी.