पोळा सणावर दुष्काळाचे सावट; वाशिम जिल्ह्यात बळीराजा चिंतेत!

मंगरूळपीरसह कारंजा, मानोरा, रिसोड, मालेगाव व वाशिम तालुक्यांतही परिस्थिती गंभीर; निर्णय घेणाऱ्यांनी आता तरी शेतकऱ्याकडे पाहावे

वाशिम : सुधाकर चौधरी 

पोळा सण अवघ्या काही दिवसांवर येऊन ठेपला आहे. शेतकऱ्याच्या जीवनात बैलांना देवाचे स्थान देणारा हा सण. वर्षभर शेतात राबणाऱ्या बैलांची पूजा करून, त्यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा दिवस. मात्र यंदा पोळ्याच्या उत्साहावरच दुष्काळाचे सावट आले आहे. शेतकऱ्याच्या घरात सणाची तयारी करण्याऐवजी पिकांचे काय होणार, जनावरांना चारा-पाणी कुठून आणायचे आणि सोयाबीनला भाव किती मिळणार, याचीच चिंता आहे.

वाशिम जिल्ह्यासह मंगरूळपीर, कारंजा, मानोरा, रिसोड, मालेगाव आणि वाशिम तालुक्यांतील अनेक भागांमध्ये पावसाची अनिश्चितता आणि पिकांची बिकट अवस्था शेतकऱ्यांसमोर मोठे संकट उभे करीत आहे. काही भागांत पावसाने दडी मारल्याने खरीप हंगामाचे गणित बिघडले आहे, तर काही ठिकाणी पिकांना अपेक्षित पावसाअभावी मोठा ताण सहन करावा लागत आहे.

पोळा बैलांचा; पण चिंता शेतकऱ्याच्या घरात!

पोळ्याच्या दिवशी बैलांच्या अंगावर झूल चढवली जाते, शिंगांना रंग लावला जातो, सजावट केली जाते. घराघरांत उत्साहाचे वातावरण असते. मात्र यंदा अनेक शेतकऱ्यांच्या मनात एकच प्रश्न आहे—

“बैलांची पूजा करू; पण उद्याचा चारा-पाणी आणि शेतीचा खर्च कसा भागवायचा?”

शेतीसाठी घेतलेले कर्ज, महागडी बियाणे, खतांचे वाढते दर, औषधांचा खर्च, मजुरी आणि डिझेलच्या वाढलेल्या किमती यामुळे उत्पादन खर्च मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. त्यातच पावसाने साथ दिली नाही तर शेतकऱ्याच्या हातात काय उरणार?

मंगरूळपीरपासून वाशिम जिल्ह्यात चिंता एकच

वाशिम जिल्ह्यातील परिस्थिती केवळ एका तालुक्यापुरती मर्यादित नाही. मंगरूळपीर, कारंजा, मानोरा, रिसोड, मालेगाव आणि वाशिम या सर्व तालुक्यांतील ग्रामीण भागात शेतकरी पावसाच्या प्रतीक्षेत आणि पिकांच्या अवस्थेकडे चिंतेने पाहत आहे.

विशेषतः सोयाबीन हे जिल्ह्यातील प्रमुख खरीप पीक. त्यामुळे सोयाबीनच्या उत्पादनावर आणि बाजारभावावर हजारो कुटुंबांचे आर्थिक गणित अवलंबून आहे. उत्पादन घटले आणि बाजारभाव अपेक्षेप्रमाणे मिळाला नाही, तर शेतकऱ्यांसमोर दुहेरी संकट उभे राहणार आहे.

सोयाबीनच्या भावाकडे बळीराजाचे लक्ष

मा. बाळासाहेब ठाकरे कृषि व्यवसाय व ग्रामीण परिवर्तन (SMART) प्रकल्पांतर्गत ‘बाजार माहिती विश्लेषण व जोखीम निवारण कक्षा’ यांच्याकडून सप्टेंबर २०२६ मधील सोयाबीनच्या संभाव्य बाजारभावाबाबत अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.

मात्र अंदाज आणि प्रत्यक्ष बाजारभाव यात मोठी तफावत असू शकते. आवक, उत्पादन, दर्जा, आंतरराष्ट्रीय बाजार, पावसाची स्थिती आणि व्यापाऱ्यांची मागणी यावर प्रत्यक्ष भाव अवलंबून राहणार आहे.

म्हणूनच शेतकऱ्यांनी केवळ अफवांवर किंवा भाव वाढणार या अपेक्षेवर संपूर्ण माल रोखून न ठेवता, बाजारस्थिती, साठवणूक क्षमता आणि आर्थिक गरज यांचा विचार करून टप्प्याटप्प्याने विक्रीचा निर्णय घेणे अधिक सुरक्षित ठरू शकते.

राजकारणातून थोडी उसंत मिळेल तर बळीराजाकडे बघा!

आज शेतकरी मोठ्या संकटातून जात असताना राजकीय आरोप-प्रत्यारोप, श्रेयवाद आणि सत्तेच्या राजकारणाला काही काळ बाजूला ठेवण्याची गरज आहे.

सरकारने राजकारणातून थोडी उसंत मिळेल तर शेतकऱ्याकडे बघावे!

शेतकऱ्याला भाषणे नकोत; त्याला प्रत्यक्ष मदत हवी आहे.
शेतकऱ्याला आश्वासने नकोत; त्याला पिकाला योग्य भाव हवा आहे.
शेतकऱ्याला कागदावरील योजना नकोत; त्याला वेळेवर मदत हवी आहे.

आता प्रशासनाने तालुकानिहाय वस्तुस्थिती तपासावी

वाशिम जिल्ह्यातील दुष्काळजन्य परिस्थितीची केवळ कार्यालयीन कागदपत्रांवरून नव्हे, तर प्रत्यक्ष शेतशिवारात जाऊन पाहणी करण्याची गरज आहे.

मंगरूळपीर, कारंजा, मानोरा, रिसोड, मालेगाव आणि वाशिम तालुक्यातील गावनिहाय पर्जन्यमान, पिकांची स्थिती, उपलब्ध पाणीसाठा, जनावरांसाठी चारा-पाण्याची परिस्थिती आणि संभाव्य उत्पादन घट याचा वस्तुनिष्ठ आढावा घेणे आवश्यक आहे.

शेतकऱ्याच्या शेतात जाऊन पाहणी झाली पाहिजे; फक्त कार्यालयात बसून अहवाल तयार करून चालणार नाही.

शेतकरी रस्त्यावर उतरला तर परिणाम दूरवर होईल!

शेतकरी हा केवळ मतदार नाही. तो देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. त्याच्या हातात पैसा आला तर बाजारपेठ चालते, दुकाने चालतात, वाहतूक चालते आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला गती मिळते.

म्हणूनच शेतकऱ्याच्या प्रश्नांकडे दुर्लक्ष करणे म्हणजे संपूर्ण ग्रामीण अर्थव्यवस्थेकडे दुर्लक्ष करणे होय.

शेतकरी जर आपल्या न्याय्य मागण्यांसाठी रस्त्यावर उतरला, तर त्याचा परिणाम केवळ वाशिम जिल्ह्यावर होणार नाही; त्याचे पडसाद राज्याच्या आणि देशाच्या अर्थव्यवस्थेवरही उमटू शकतात.

म्हणून परिस्थिती हाताबाहेर जाण्याची वाट पाहण्याऐवजी प्रशासन आणि सरकारने आताच ठोस निर्णय घेणे गरजेचे आहे.

पोळ्याच्या दिवशी बळीराजाच्या चेहऱ्यावर हास्य हवे!

पोळ्याच्या दिवशी बैलांची पूजा करताना त्या बैलांसोबत वर्षभर शेतात राबणाऱ्या शेतकऱ्याच्या कष्टांनाही नमन झाले पाहिजे.

त्याच्या घरात सणाचा दिवा तेव्हाच उजळेल, जेव्हा त्याच्या पिकाला योग्य भाव मिळेल, पाण्याची उपलब्धता राहील आणि कर्जाच्या ओझ्यातून त्याला दिलासा मिळेल.

बैल वाचले पाहिजेत, शेती वाचली पाहिजे आणि त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे शेतकरी वाचला पाहिजे.

आता तरी जागे व्हा!

वाशिम जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांकडे गांभीर्याने पाहण्याची हीच वेळ आहे. मंगरूळपीर, कारंजा, मानोरा, रिसोड, मालेगाव आणि वाशिम तालुक्यांतील परिस्थितीची तातडीने पाहणी करून आवश्यक त्या उपाययोजना कराव्यात.

पिकांचे नुकसान होण्याची वाट पाहून पंचनामे करण्यापेक्षा संकटाची पूर्वकल्पना घेऊन शेतकऱ्यांना आधार देणे गरजेचे आहे.

पोळा हा केवळ बैलांचा सण नाही; तो शेतकरी आणि शेतीच्या नात्याचा सण आहे. त्या शेतकऱ्याच्या डोळ्यात अश्रू असतील, तर पोळ्याचा उत्सव कितीही मोठा केला तरी त्याला अर्थ उरणार नाही.

बळीराजा वाचला तर शेती वाचेल…
शेती वाचली तर ग्रामीण अर्थव्यवस्था वाचेल…
आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था वाचली तर देशाची अर्थव्यवस्था मजबूत राहील!

— लेखक : सुधाकर चौधरी