तुटणाऱ्या नात्याला लोकअदालतीने दिला हात; संसार पुन्हा फुलला!

“न्यायालयाच्या पायऱ्यांवर वाद पोहोचला होता…

लोकअदालतीच्या एका समेटाने मात्र संसार पुन्हा घराच्या उंबरठ्यावर आला!”

मुंबई उच्च न्यायालयाच्या मा. न्यायमूर्ती श्री. देशपांडे यांच्या उपस्थितीत मंगरुळपीर लोकअदालतीत भावनिक क्षण; ११ वर्षांचा संसार आणि दोन बालकांच्या भविष्याला मिळाली नवी दिशा

मंगरुळपीर | सुधाकर चौधरी

नात्यांमध्ये दुरावा निर्माण होण्यासाठी कधी कधी एक छोटासा गैरसमज पुरेसा असतो;
पण ते नाते पुन्हा जोडण्यासाठी संवाद, समजूत आणि एक पाऊल पुढे टाकण्याची तयारी लागते.

“वादाने दारे न्यायालयाची उघडली,
समेटाने मात्र संसाराची दारे पुन्हा उघडली…”

मंगरुळपीर येथील राष्ट्रीय लोकअदालतीत घडलेल्या एका कौटुंबिक तडजोडीने याच भावनेला साक्ष दिली. न्यायालयीन वादाच्या प्रक्रियेत असलेल्या एका दाम्पत्याने परस्परांतील मतभेद बाजूला ठेवत पुन्हा एकत्र नांदण्याचा निर्णय घेतला. त्यामुळे केवळ एक प्रकरण तडजोडीने निकाली निघाले नाही, तर दोन बालकांच्या भविष्याला आणि कुटुंबाच्या एकत्रित वाटचालीला नवी संधी मिळाली.

न्यायालयात आला वाद; लोकअदालतीत मिळाला संवादाचा मार्ग

महागाव, ता. कारंजा येथील भोजराज नामदेव पवार यांनी त्यांच्या पत्नीविरुद्ध मंगरुळपीर येथील दिवाणी न्यायालयात हिंदू विवाह अधिनियम, १९५५ मधील कलम ९ अन्वये वैवाहिक हक्क पुनर्स्थापित करून मिळण्यासाठी अर्ज दाखल केला होता. संबंधित दाम्पत्यामध्ये इतरही दिवाणी व फौजदारी स्वरूपाची प्रकरणे प्रलंबित होती.

या दाम्पत्याचा विवाह सुमारे ११ वर्षांपूर्वी झाला असून त्यांना आर्यन (१०) आणि कार्तिक (६) अशी दोन मुले आहेत. कौटुंबिक मतभेदांमुळे निर्माण झालेली परिस्थिती कुटुंबासाठी तणावपूर्ण झाली होती.

मात्र, राष्ट्रीय लोकअदालतीच्या माध्यमातून दोन्ही बाजूंमध्ये संवाद घडवून आणण्यात आला. न्यायालयीन मार्गदर्शन आणि विधिज्ञांच्या सहकार्याने परस्परांचे म्हणणे समजून घेण्याची संधी मिळाली.

अखेर दोन बालकांच्या भविष्याचा विचार करून पती-पत्नीने परस्परांतील मतभेद विसरून पुन्हा एकत्र नांदण्याचा निर्णय घेतला.

“दोन जीवांच्या भवितव्यासाठी दोन मने पुन्हा जवळ आली…”

या समेटाचा सर्वांत भावनिक पैलू म्हणजे दोन बालकांच्या डोक्यावरील आई-वडिलांचे छत्र कायम राहण्याची निर्माण झालेली शक्यता.

“घर भिंतींनी उभं राहत नाही,
ते नात्यांच्या विश्वासाने उभं राहतं;
मतभेद आले म्हणून संसार संपत नाही,
कधी कधी एक पाऊल मागे घेतल्याने
संपूर्ण कुटुंब पुढे जातं…”

लोकअदालतीतील या तडजोडीने उपस्थितांना हाच सामाजिक संदेश दिला.

उच्च न्यायालयाच्या न्यायमूर्तींच्या उपस्थितीत अवॉर्ड वितरण

मंगरुळपीर येथे पार पडलेल्या राष्ट्रीय लोकअदालतीदरम्यान मुंबई उच्च न्यायालयाचे मा. न्यायमूर्ती श्री. देशपांडे यांनी वाशिम जिल्ह्यातील न्यायालयांना भेट देऊन न्यायालय स्वच्छता अभियानाची पाहणी केली.

राष्ट्रीय लोकअदालत असल्याने तडजोडीने निकाली निघालेल्या प्रकरणांतील पक्षकारांना त्यांच्या हस्ते लोकअदालतीतील अवॉर्डचे वितरण करण्यात आले. याच प्रसंगी कौटुंबिक वादातील तडजोडीचा हा भावनिक क्षणही उपस्थितांच्या अनुभवास आला.

३ दाखलपूर्व; ७७ न्यायालयीन प्रकरणे तडजोडीने निकाली

मंगरुळपीर येथील राष्ट्रीय लोकअदालतीमध्ये प्रिलिटिगेशनची ३ प्रकरणे आणि न्यायालयातील ७७ प्रकरणे आपसी तडजोडीने निकाली काढण्यात आली. या प्रकरणांमध्ये एकूण रु. ६१ लाख ९६ हजार ८ रुपयांची तडजोड करण्यात आली.

मोटार वाहन अपघात प्रकरणे, कौटुंबिक वाद, परक्राम्य लिखत अधिनियमाच्या कलम १३८ अंतर्गत धनादेश अनादर प्रकरणे, दिवाणी दावे, दरखास्ती तसेच दाखलपूर्व प्रकरणांचा लोकअदालतीत समावेश होता.

न्यायालयीन यंत्रणा व विधिज्ञ मंडळाचे योगदान

राष्ट्रीय लोकअदालत यशस्वी करण्यासाठी मा. प्रमुख जिल्हा व सत्र न्यायाधीश श्री. अनिल सुब्रमण्यम, मंगरुळपीर जिल्हा न्यायाधीश श्रीमती प्रज्ञा काळे, दिवाणी न्यायाधीश वरिष्ठ स्तर श्री. नायगांवकर, सह दिवाणी न्यायाधीश वरिष्ठ स्तर श्री. बेदरकर, सह दिवाणी न्यायाधीश कनिष्ठ स्तर श्री. कलाल, मंगरुळपीर तालुका बार असोसिएशनचे अध्यक्ष श्री. पांडे, सचिव श्री. बेलोकार, उपाध्यक्ष श्री बोलके, श्री घोडचर समस्त विधिज्ञ मंडळ आणि न्यायालयीन कर्मचारीवृंदाने परिश्रम घेतले.

लोकअदालत म्हणजे केवळ निकाल नव्हे; नात्यांना मिळणारी नवी संधी!

न्यायालयीन लढाईत विजय-पराजयाची भाषा असते; मात्र लोकअदालतीच्या समेटात दोन्ही बाजूंना समाधानाचा मार्ग मिळू शकतो. मंगरुळपीर येथील या कौटुंबिक तडजोडीने त्याच विचाराला अधोरेखित केले.

“खटला संपला म्हणून कथा संपली नाही;
कटुता संपली म्हणून नवी कथा सुरू झाली…
न्यायालयातून बाहेर पडताना
हातात कागद होता,
पण मनात पुन्हा संसार उभा करण्याचा निर्णय होता!”

मंगरुळपीर लोकअदालतीतील हा प्रसंग त्यामुळे केवळ एका प्रकरणाच्या तडजोडीपुरता मर्यादित न राहता कौटुंबिक सलोखा, संवाद आणि परस्पर समजुतीचा सकारात्मक संदेश देणारा ठरला.