अधिक महिन्यातील बुधवारी आलेल्या संकष्टी चतुर्थीचे अद्वितीय महत्त्व

चेहेल (ता. मंगरूळपीर) येथील नवश्या गणपतीच्या दर्शनासाठी भाविकांची प्रचंड गर्दी

भारतीय सनातन संस्कृतीमध्ये प्रत्येक तिथी, वार आणि महिन्याला विशेष धार्मिक व आध्यात्मिक महत्त्व आहे. त्यामध्ये भगवान गणेशाला समर्पित असलेली संकष्टी चतुर्थी ही सर्वांत लोकप्रिय आणि फलदायी व्रतांपैकी एक मानली जाते. यंदा अधिक मासात आलेली संकष्टी चतुर्थी आणि त्यातही ती बुधवारी आल्याने या दिवसाचे महत्त्व अनेक पटींनी वाढले आहे. वेद, पुराणे, धर्मशास्त्रे आणि गणेश उपासनेच्या परंपरेनुसार अशा योगाला अत्यंत दुर्मिळ आणि पुण्यप्रद मानले जाते.

या पवित्र योगानिमित्त मंगरूळपीर तालुक्यातील चेहेल गावातील प्रसिद्ध नवश्या गणपती मंदिरात हजारो भाविकांनी दर्शनासाठी गर्दी केली. पहाटेपासूनच मंदिर परिसरात भक्तांच्या रांगा लागल्या होत्या. "गणपती बाप्पा मोरया"च्या जयघोषाने संपूर्ण परिसर भक्तिमय झाला होता.

संकष्टी चतुर्थी म्हणजे काय?

प्रत्येक कृष्ण पक्षातील चतुर्थी तिथीला संकष्टी चतुर्थी म्हणतात. "संकट" म्हणजे अडचण किंवा दुःख आणि "हरण करणारी" म्हणजे त्यातून मुक्त करणारी अशी या व्रताची संकल्पना आहे. भगवान गणेश हे विघ्नहर्ता, बुद्धिदाता आणि मंगलकर्ता मानले जात असल्याने या दिवशी त्यांची विशेष पूजा केली जाते.

धर्मशास्त्रानुसार संकष्टी चतुर्थीचे व्रत केल्यास मनुष्याच्या जीवनातील अडथळे दूर होतात, मानसिक शांती लाभते, आर्थिक संकटे कमी होतात आणि कार्यसिद्धी प्राप्त होते.

अधिक मासाचे आध्यात्मिक महत्त्व

हिंदू पंचांगामध्ये साधारण तीन वर्षांनी एकदा अधिक मास येतो. या महिन्याला पुरुषोत्तम मास असेही म्हटले जाते. भगवान विष्णूंनी या महिन्याला विशेष स्थान दिले असल्याचे पद्मपुराण आणि स्कंदपुराणात वर्णन आढळते.

अधिक मासात केलेले जप, तप, दान, व्रत, उपवास आणि देवपूजा यांचे फळ अनेक पटींनी वाढते असे शास्त्र सांगते. त्यामुळे या महिन्यात येणारी प्रत्येक तिथी अधिक पुण्यदायी मानली जाते. त्यामध्ये संकष्टी चतुर्थी आल्यास तिचे महत्त्व विशेष वाढते.

बुधवारी आलेल्या संकष्टी चतुर्थीचे महत्त्व

बुधवार हा भगवान गणेशाचा अत्यंत प्रिय वार मानला जातो. गणेशपुराणात आणि विविध धार्मिक ग्रंथांमध्ये बुधवारी गणेशपूजा केल्याने बुद्धी, विद्या, वाणी आणि व्यापारात यश प्राप्त होते असे सांगितले आहे.

जेव्हा संकष्टी चतुर्थी बुधवारच्या दिवशी येते तेव्हा त्या योगाला विशेष शुभ मानले जाते. कारण त्या दिवशी तिथी आणि वार दोन्ही गणेशमय असतात. अशा दिवशी केलेल्या उपवास, जप आणि पूजेमुळे भक्तांच्या मनोकामना लवकर पूर्ण होतात अशी श्रद्धा आहे.

वेदशास्त्र आणि पुराणांमध्ये संकष्टी चतुर्थीचे महत्त्व

ऋषिमुनींनी गणेशाला सर्व देवतांमध्ये प्रथम पूजनीय मानले आहे. कोणतेही शुभकार्य करण्यापूर्वी गणेशपूजा करण्याची परंपरा याच कारणामुळे रूढ झाली.

गणेशपुराणातील उल्लेख

गणेशपुराणानुसार संकष्टी चतुर्थीचे व्रत करणाऱ्या भक्तांवर भगवान गणेश विशेष कृपा करतात. या दिवशी उपवास करून चंद्रोदयानंतर गणेशपूजा केल्यास सर्व प्रकारची विघ्ने नष्ट होतात.

मुद्गल पुराणातील महत्त्व

मुद्गल पुराणात गणेशाच्या विविध अवतारांचे वर्णन आहे. त्यामध्ये संकटांचे निवारण करणाऱ्या गणेशाच्या उपासनेला सर्वोच्च स्थान दिले आहे. संकष्टीच्या दिवशी केलेली प्रार्थना भक्ताला आत्मिक बळ देते असे वर्णन आढळते.

नारद पुराणातील उल्लेख

नारद पुराणात संकष्टी व्रत हे सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ मानले असून यामुळे कुटुंबातील कलह कमी होतो, संततीसौख्य लाभते आणि आयुष्यातील अडथळे दूर होतात असे सांगितले आहे.

संकष्टी चतुर्थीच्या उपवासाचे नियम

धार्मिक परंपरेनुसार अनेक भाविक या दिवशी दिवसभर उपवास करतात.

• पहाटे स्नान करून गणेशपूजा करणे.
• "ॐ गं गणपतये नमः" या मंत्राचा जप करणे.
• दुर्वा, लाल फुले आणि मोदक अर्पण करणे.
• दिवसभर सात्त्विक आचरण ठेवणे.
• चंद्रोदयानंतर चंद्रदर्शन करून गणेशाची पूजा करणे.
• त्यानंतर उपवास सोडणे.

उपवासाचे आध्यात्मिक आणि धार्मिक फल

धर्मशास्त्रानुसार संकष्टी चतुर्थीचे व्रत केल्याने पुढील लाभ प्राप्त होतात असे मानले जाते.

१. विघ्नांचा नाश

जीवनातील अडथळे आणि अडचणी दूर होतात.

२. मनोकामना पूर्ण होणे

सच्च्या श्रद्धेने केलेल्या प्रार्थना भगवान गणेश पूर्ण करतात अशी भक्तांची श्रद्धा आहे.

३. बुद्धी आणि ज्ञानवृद्धी

विद्यार्थी, शिक्षक, संशोधक आणि ज्ञानार्जन करणाऱ्यांसाठी हे व्रत विशेष फलदायी मानले जाते.

४. आर्थिक प्रगती

व्यवसाय आणि नोकरीमध्ये यश प्राप्त होऊन आर्थिक स्थैर्य मिळते.

५. कौटुंबिक सुख-शांती

घरातील मतभेद कमी होऊन प्रेम, ऐक्य आणि समाधान वाढते.

६. आरोग्य लाभ

संयमित उपवासामुळे शरीर आणि मन दोन्ही शुद्ध होतात अशी धार्मिक धारणा आहे.

चेहेल येथील नवश्या गणपतीचे विशेष महत्त्व

मंगरूळपीर तालुक्यातील चेहेल गावातील नवश्या गणपती हे परिसरातील श्रद्धास्थान मानले जाते. अनेक वर्षांपासून भाविकांची या गणरायावर अपार श्रद्धा आहे. नवस पूर्ण करणारा गणपती म्हणून या मंदिराची ख्याती दूरवर पसरली आहे.

भाविकांच्या श्रद्धेनुसार येथे भक्तिभावाने केलेला नवस पूर्ण होतो. त्यामुळे वर्षभर विविध भागांतून भक्त दर्शनासाठी येत असतात. विशेषतः संकष्टी चतुर्थी, गणेश जयंती आणि गणेशोत्सव काळात येथे मोठी गर्दी पाहायला मिळते.

दर्शनासाठी भाविकांची मोठी बारी

अधिक महिन्यातील या विशेष बुधवारी आलेल्या संकष्टी चतुर्थीच्या निमित्ताने चेहेल येथील नवश्या गणपती मंदिरात पहाटेपासूनच भाविकांनी मोठी गर्दी केली होती.

महिला, पुरुष, युवक, ज्येष्ठ नागरिक तसेच लहान मुले मोठ्या भक्तिभावाने दर्शनासाठी रांगेत उभी होती. मंदिर परिसरात गणेश नामस्मरण, भजन, कीर्तन आणि धार्मिक कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले होते.

अनेक भाविकांनी दिवसभर उपवास करून गणरायाचे दर्शन घेतले. काहींनी आपल्या मनोकामना पूर्ण झाल्याबद्दल गणपतीचे आभार मानले तर अनेकांनी नवीन नवस बोलून गणरायाच्या चरणी प्रार्थना केली.

भक्तिमय वातावरणाने परिसर दुमदुमला

"गणपती बाप्पा मोरया", "मंगलमूर्ती मोरया"च्या जयघोषात संपूर्ण मंदिर परिसर दुमदुमून गेला होता. फुलांची आकर्षक सजावट, दीपप्रज्वलन आणि धार्मिक विधींमुळे मंदिर परिसराला उत्सवी स्वरूप प्राप्त झाले होते.

स्थानिक ग्रामस्थ आणि मंदिर समितीने भाविकांसाठी पिण्याचे पाणी, प्रसाद आणि दर्शन व्यवस्था उत्तम प्रकारे उपलब्ध करून दिली होती. त्यामुळे भाविकांनी समाधान व्यक्त केले.

निष्कर्ष

अधिक मासात आलेली आणि त्यातही बुधवारी योग जुळून आलेली संकष्टी चतुर्थी ही धार्मिक दृष्ट्या अत्यंत शुभ, पुण्यदायी आणि फलप्रद मानली जाते. वेद, पुराणे आणि धर्मशास्त्रांमध्ये या व्रताचे विशेष महत्त्व सांगितले गेले आहे. भगवान गणेशाच्या कृपेने भक्तांच्या जीवनातील संकटे दूर होतात, मनोकामना पूर्ण होतात आणि आध्यात्मिक उन्नतीचा मार्ग खुला होतो, अशी श्रद्धा आहे.

याच श्रद्धेपोटी चेहेल येथील नवश्या गणपतीच्या दर्शनासाठी हजारो भाविकांनी उपस्थिती लावत भक्तीचा महासागर अनुभवला. गणरायाच्या चरणी नतमस्तक होत भाविकांनी सुख, समृद्धी, आरोग्य आणि मंगलमय जीवनाची प्रार्थना केली. अधिक महिन्यातील या दुर्मिळ संकष्टी चतुर्थीने संपूर्ण परिसर भक्ती, श्रद्धा आणि आध्यात्मिक ऊर्जेने भारावून गेला.

गणपती बाप्पा मोरया! मंगलमूर्ती मोरया!