अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्व लाभलेल्या सामाजिक कार्यकर्त्या ज्योतीताई मनोज ठाकरे — समाजसेवेची अखंड धडपड

अष्टपैलू सामाजिक कार्यकर्त्या ज्योतीताई मनोज ठाकरे

गोरगरिबांच्या प्रश्नांसाठी सातत्याने लढा देत, महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी आवाज उठवत आणि समाजहितासाठी निस्वार्थपणे कार्य करणारे प्रेरणादायी नेतृत्व.

लेखक : सुधाकर चौधरी

संपादक — वाशिम खबर आवाज महाराष्ट्र

समाजातील गोरगरिबांच्या प्रश्नांसाठी निःस्वार्थपणे झटणारे नेतृत्व आजच्या काळात अत्यंत दुर्मिळ झाले आहे. समाजकारणाच्या नावाखाली अनेकदा केवळ प्रसिद्धी, राजकीय समीकरणे आणि पदाची आकांक्षा दिसून येते. मात्र या सगळ्या प्रवाहाच्या विरुद्ध जाऊन समाजहिताला केंद्रस्थानी ठेवून काम करणारे काही व्यक्तिमत्त्वे समाजात आशेचा किरण ठरतात. अशाच कार्यकर्त्यांमध्ये ठळकपणे उल्लेख केला जातो तो सामाजिक कार्यकर्त्या व राष्ट्रवादी महिला कार्याध्यक्ष ज्योतीताई मनोज ठाकरे यांचा.

विविध क्षेत्रांत सक्रिय सहभाग, लोकांच्या प्रश्नांसाठी सातत्याने उभा राहणारा आवाज, प्रशासनाच्या दारात ठाम भूमिका आणि समाजातील वंचित घटकांसाठी अखंड संघर्ष या सर्व गुणांमुळे ज्योतीताई ठाकरे या खऱ्या अर्थाने अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्व म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांनी समाजकारण आणि राजकारण यांचा समन्वय साधत लोकहिताच्या कार्याला सर्वोच्च प्राधान्य दिले. त्यामुळेच त्यांचे कार्य केवळ राजकीय चौकटीत न राहता समाजाच्या विविध स्तरांमध्ये आदराने घेतले जाते.

आजच्या काळात राजकारण हे अनेकदा सत्ता, पद, प्रतिष्ठा आणि स्वार्थी समीकरणांभोवती फिरताना दिसते. मात्र ज्योतीताई ठाकरे यांनी आपल्या कार्यातून वेगळा आदर्श निर्माण केला आहे. त्यांच्या मते राजकारणाचे खरे उद्दिष्ट म्हणजे सामान्य माणसाच्या प्रश्नांना न्याय मिळवून देणे. त्यामुळे त्यांनी आपल्या राजकीय आणि सामाजिक प्रवासात लोकांच्या प्रश्नांना नेहमीच केंद्रस्थानी ठेवले.

गोरगरिबांच्या प्रश्नांसाठी प्रशासनाच्या दारात ठाम आवाज

ग्रामपंचायत असो, पंचायत समिती असो, जिल्हा परिषद असो, तहसील कार्यालय असो किंवा जिल्हाधिकारी कार्यालय — या सर्व शासकीय कार्यालयांमध्ये सामान्य नागरिकांना अनेकदा आपल्या हक्कांसाठी संघर्ष करावा लागतो. प्रक्रियेची गुंतागुंत, कागदपत्रांची अडचण आणि प्रशासकीय विलंब यामुळे अनेक नागरिक हताश होतात.

अशा परिस्थितीत ज्योतीताई ठाकरे या सामान्य माणसाच्या पाठीशी खंबीरपणे उभ्या राहतात. एखाद्या शेतकऱ्याचा प्रश्न असो, एखाद्या विधवा महिलेची शासकीय योजनेतील अडचण असो, एखाद्या विद्यार्थ्याच्या शिक्षणाशी संबंधित समस्या असो किंवा गावातील विकासाच्या कामांची मागणी असो — त्या प्रत्येक विषयात स्वतः पुढाकार घेत प्रशासनाशी संवाद साधतात.

त्यांच्या या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे अनेक नागरिकांना न्याय मिळाला आहे. सामान्य माणसाचा प्रश्न हा स्वतःचा प्रश्न समजून लढण्याची त्यांची भूमिका हीच त्यांच्या नेतृत्वाची खरी ओळख ठरली आहे.

शेतकऱ्यांच्या न्याय हक्कासाठी आक्रमक भूमिका

ग्रामीण भागातील अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेला शेतकरी आज अनेक समस्यांशी झुंज देताना दिसतो. पीक विमा, वीजपुरवठा, पाणीटंचाई, कर्जबाजारीपणा आणि बाजारभावातील अनिश्चितता यामुळे शेतकरी संकटात सापडतो.

या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांच्या न्याय हक्कासाठी ज्योतीताई ठाकरे यांनी अनेक आंदोलनांमध्ये सक्रिय सहभाग घेतला आहे. शेतकऱ्यांच्या मागण्यांकडे प्रशासनाचे लक्ष वेधण्यासाठी त्यांनी निवेदने दिली, आंदोलनात सहभागी झाल्या आणि गरज पडल्यास आक्रमक भूमिका घेतली.

त्यांच्या मते शेतकरी आणि शेतमजूर यांच्या प्रश्नांवर तोडगा काढल्याशिवाय ग्रामीण विकासाचा पाया मजबूत होऊ शकत नाही. त्यामुळे शेतकऱ्यांसाठी आवाज उठवणे हीच समाजकारणाची खरी जबाबदारी असल्याचे त्या सातत्याने मांडतात.

महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी संघर्ष

महिलांच्या सक्षमीकरणाचा प्रश्न हा समाजाच्या प्रगतीशी थेट संबंधित असतो. ग्रामीण भागात अनेक महिलांना सामाजिक, आर्थिक आणि शैक्षणिक अडचणींना सामोरे जावे लागते. या पार्श्वभूमीवर महिलांना संघटित करून त्यांच्या हक्कांसाठी लढा देण्याचे काम ज्योतीताई ठाकरे यांनी केले आहे.

राष्ट्रवादी महिला कार्याध्यक्ष म्हणून त्यांनी महिलांना एकत्रित करत विविध सामाजिक आणि प्रशासकीय प्रश्नांवर तहसील कार्यालयावर एल्गार पुकारला. महिलांवरील अन्याय, शासकीय योजनांचा लाभ, स्वयंसहाय्यता गटांची उभारणी, आरोग्य आणि शिक्षण यांसारख्या विषयांवर त्यांनी सातत्याने काम केले.

ग्रामीण भागातील महिलांना सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रात सक्रिय होण्यासाठी प्रोत्साहित करणे ही त्यांच्या कार्याची एक महत्त्वाची बाजू आहे.

शिक्षण क्षेत्रातील प्रश्नांवर ठाम भूमिका

शिक्षण हे समाज परिवर्तनाचे प्रभावी साधन आहे. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना चांगल्या शैक्षणिक सुविधा मिळाव्यात, शाळांमध्ये आवश्यक पायाभूत सुविधा उपलब्ध व्हाव्यात आणि विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणातील अडचणी दूर व्हाव्यात यासाठी ज्योतीताई ठाकरे यांनी सातत्याने प्रयत्न केले.

गंभीर प्रश्नांकडे प्रशासनाचे लक्ष वेधण्यासाठी त्यांनी जिल्हा परिषद वाशिम येथील मा. शिक्षणाधिकारी (प्राथमिक) यांच्याकडे पाठपुरावा केला. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाशी संबंधित समस्यांवर त्यांनी प्रशासनाला जागे करण्याचे काम केले.

पक्ष संघटन मजबूत करण्यासाठी सक्रिय भूमिका

सामाजिक कार्यासोबतच ज्योतीताई ठाकरे यांनी राजकीय क्षेत्रातही महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे. पक्ष संघटना मजबूत करणे, कार्यकर्त्यांना प्रेरित करणे आणि महिलांना राजकीय क्षेत्रात पुढे आणणे या उद्देशाने त्यांनी सातत्याने प्रयत्न केले.

त्यांच्या राजकीय प्रवासात अनेक मान्यवरांचे मार्गदर्शन लाभले.

ज्योतीताई मनोज ठाकरे यांच्या राजकीय व सामाजिक प्रवासाला अनेक मान्यवर नेत्यांचे मोलाचे मार्गदर्शन लाभले आहे. त्यांच्या कार्यशैलीत या सर्व दिग्गजांच्या विचारांची प्रेरणा स्पष्टपणे दिसून येते.

सर्वप्रथम ज्येष्ठ नेते मा. सुभाषरावजी ठाकरे साहेब — माजी राज्यमंत्री यांचे दूरदृष्टीपूर्ण मार्गदर्शन ज्योतीताईंच्या कार्याला भक्कम आधार देणारे ठरले आहे. समाजकारण आणि लोकहिताची भूमिका कशी जपावी, याचे धडे त्यांच्या मार्गदर्शनातून मिळाले.

त्यानंतर स्वर्गीय अजित दादा यांचे कार्यकर्त्यांशी असलेले आत्मीय नाते, संघर्षातून नेतृत्व घडविण्याची शैली आणि सामान्य माणसाच्या प्रश्नांसाठी लढण्याची वृत्ती ही ज्योतीताईंसाठी कायम प्रेरणादायी ठरली.

महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी लढणाऱ्या मा. रूपालीताई चाकणकर यांचे प्रभावी नेतृत्व आणि संघटन कौशल्य यामुळे महिलांना राजकीय व सामाजिक क्षेत्रात पुढे येण्याची प्रेरणा मिळाली; त्याच प्रेरणेचा ठसा ज्योतीताईंच्या कार्यातही उमटताना दिसतो.

तसेच मा. चंद्रकांत दादा ठाकरे — माजी अध्यक्ष, जिल्हा परिषद यांचे संघटन कौशल्य आणि कार्यकर्त्यांना बळ देण्याची शैली यामुळे स्थानिक पातळीवरील नेतृत्व अधिक सक्षम बनले.

या सर्व मान्यवरांच्या प्रेरणेतून समाजकारण आणि लोकहिताचा मार्ग स्वीकारत ज्योतीताई मनोज ठाकरे यांनी स्वतःचे स्वतंत्र, प्रभावी आणि लोकाभिमुख नेतृत्व उभे केले आहे. त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांच्या या प्रेरणादायी वाटचालीला मानाचा मुजरा व्यक्त केला जात आहे.

या मान्यवरांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी पक्ष संघटना बळकट करण्यासाठी आणि कार्यकर्त्यांमध्ये प्रेरणा निर्माण करण्यासाठी सातत्याने काम केले.

नेतृत्व म्हणजे विश्वास आणि सन्मान

आजच्या राजकारणात पैशाच्या बळावर किंवा पदाच्या प्रभावावर लोकांना एकत्र आणले जाते. परंतु अशा पद्धतीने उभी राहिलेली ताकद तात्पुरती असते.

पैशाच्या बळावर जमलेली गर्दी परिस्थिती बदलताच दूर जाते. सत्ता आणि पदाभोवती जमलेली माणसं परिस्थिती बदलताच नाहीशी होतात. परंतु ज्या नात्यांची पायाभरणी सन्मान, विश्वास आणि प्रामाणिकपणावर झालेली असते, ती नाती काळाच्या कसोटीवर टिकून राहतात.

ज्योतीताई ठाकरे यांनी आपल्या कार्यातून हेच सिद्ध केले आहे की लोकांशी सन्मानाने वागले आणि त्यांच्या प्रश्नांसाठी प्रामाणिकपणे लढा दिला तर लोकांचा विश्वास कायम राहतो.

दादागिरी नव्हे तर लोकाभिमुख नेतृत्व

समाजात अनेक ठिकाणी नेतृत्वाच्या नावाखाली दादागिरी, अहंकार आणि दडपशाही दिसून येते. अशा वर्तनातून तात्पुरती भीती निर्माण होऊ शकते; परंतु खरी निष्ठा आणि विश्वास निर्माण होत नाही.

भीतीने जोडलेली माणसं संधी मिळताच दूर जातात, परंतु सन्मानाने जोडलेली माणसं संकटातही खंबीरपणे सोबत उभी राहतात. ज्योतीताई ठाकरे यांनी नेहमीच सन्मान, संयम आणि लोकहिताचा मार्ग स्वीकारत नेतृत्व केले आहे.

अष्टपैलू कार्यकर्त्याला समाजाचा मानाचा मुजरा

सामाजिक कार्य, महिलांचे संघटन, शेतकऱ्यांसाठी आंदोलन, शिक्षण क्षेत्रातील प्रश्नांवर आवाज, प्रशासनाशी सातत्याने पाठपुरावा आणि राजकीय संघटन या सर्व क्षेत्रांत सक्रिय सहभाग नोंदवत ज्योतीताई मनोज ठाकरे यांनी आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे.

त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांच्या आतापर्यंतच्या निस्वार्थ कार्याची ही एक नोंद आहे. समाजासाठी सातत्याने झटणाऱ्या या अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्वाला समाजाकडून मनःपूर्वक मानाचा मुजरा व्यक्त केला जात आहे.

समाजसेवेचा मार्ग निवडून लोकांच्या प्रश्नांसाठी अखंडपणे संघर्ष करणाऱ्या ज्योतीताई मनोज ठाकरे यांचे कार्य पुढील पिढीसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे. लोकहितासाठी झटणाऱ्या अशा नेतृत्वामुळेच समाज अधिक सक्षम, जागरूक आणि लोकशाही अधिक बळकट होत असते.